‘Het voelde als een wervelwind’

maandag 20 november 2017

(Artikel uit: De Morgen, 20-11-2017, p. 19)

 

Kunnen blinden ook genieten van dans? Het Kaaitheater neemt de proef op de som met From Seeing to Feeling. ‘Dansers voelen bewegen kan ook een esthetische ervaring zijn.’

 

“Ik ben wat sceptisch”, bekent Marc Vanden Berk. “Geen idee wat ik moet verwachten.” Wie blind of erg slechtziend is, moet veel vormen van kunst aan zich laten voorbijgaan. “Zelfs bij een muziekoptreden gaat veel verloren”, vertelt Vanden Berk, die slechtziend is. “We zien de instrumenten niet, de mensen die op het podium staan of de manier waarop ze in de muziek opgaan.” En dus ook dans.

 

Maar afgelopen weekend ging Marc, die zelf aan klassiek ballroomdansen doet, voor de eerste keer naar From Seeing to Feeling, twee voorstellingen in het Brusselse Kaaitheater, dat dans toegankelijk wil maken voor mensen die slecht of niet zien.

 

Is dans dan niet bij uitstek iets dat je moet kunnen zien, net als een schilderij? Niet per se, zo blijkt. De eerste voorstelling van de avond, Anatomie, neigt wat meer naar performance en mikt via klanken op de verbeelding. En choreografe Vera Tussing heeft een dans herwerkt waarin de nadruk ligt op aanraking.

 

Knisperende parachutestof

 

Een halfuurtje voor aanvang mag Marc naar de touch tour van Tussings The Palm of Your Hand II. Hij krijgt een kaartje in zijn handen geduwd waarop in reliëf de ellipsvorm gedrukt is waarin straks het publiek zal staan. Hij voelt ook een spiraal, de looplijn die vaak terugkomt in de dans.

De dansers leggen de structuur van de choreografie uit en laten de blinden voelen aan hun jasjes van knisperende parachutestof met stukjes pluizige wol. Ze brengen de behoedzaam tastende handen naar de kleurrijke pailletten aan de schouders of de dik geborduurde patronen. “Ik draag een blauwwitte jas, met een beetje goud ook”, vertelt een danser.

Ze doen ook een paar bewegingen voor: met hun armen en schouders schuiven ze onder de uitgestoken hand, laten hun hoofd rusten in de handpalm, en laten die dan glijden over hun rug en langs hun gestrekt been. “Als het stil is, dan maken we wellicht deze beweging.”

De voorstelling zelf is een ontroerende ervaring waarin de vier dansers steeds de handen van het publiek opzoeken. Iedereen wordt hier zachtjes uit zijn comfortzone getrokken en op het einde laten de dansers zich makkelijk vallen in de armen van de toeschouwers. Omdat er nauwelijks muziek is, is het doffe ritme van hun voetstappen goed te horen. Als ze voorbij getold komen, voel je hoe de lucht zich verplaatst.

“Naast aandacht voor tactiele indrukken hebben we bij de herwerking gelet op geluid om de bewegingen te benadrukken”, legt Tussing uit. Ook de ruimte ging de choreografe anders bekijken. “We gebruiken ook de ruimte achter en rond het publiek, niet enkel de scène voor hen.”

“Het idee bestaat dat de andere zintuigen beter ontwikkeld zijn bij blinde mensen, maar dat klopt niet helemaal”, vertelt Piet Devos, een literatuurwetenschapper die ook zintuiglijk onderzoek doet en zelf blind is sinds zijn vijfde. “We gebruiken ze vooral bewuster.”

Als we genieten van dans, dan heeft dat volgens Devos veel te maken met kinetische empathie, of identificatie met de bewegingen die we zien. Vergelijk het misschien met het plezier dan je voelt als je ziet hoe de frontman van een band helemaal in de muziek opgaat tijdens een optreden. Blinden ervaren ook die empathie, maar dan via andere zintuigen. En hoe meer zintuigen worden aangesproken, hoe makkelijker. “Dansers door de ruimte voelen of horen bewegen, dat kan ook een esthetische ervaring zijn.”

Die nadruk op visibiliteit – de beeldcultuur, zeg maar – is volgens Devos typisch westers. “Dat is niet in elke cultuur zo.” Maar stilaan merkt hij dat de kunstwereld meer aandacht heeft voor inclusiviteit, zoals audiodescripties in het theater, op televisie of zelfs bij opera en dans – al vindt Marc dat daarmee ook een deel van de muziek verloren gaat.

“Ik ben vooral verheugd dat die omslag vaker vanuit de kunstenaars zelf komt”, vertelt Devos, die zelfs gecontacteerd wordt door architecten die willen reflecteren over architectuur en zintuiglijke waarnemingen.

Tussing vertelt dat ze als choreografe al langer geïnteresseerd is in het gebruiken van verschillende zintuigen. “Ik denk dat er veel esthetische vernieuwing mogelijk is als kunstenaars daarmee gaan experimenteren”, stelt Devos. En Marc? Die zegt dat hij soms lichtjes verrast werd als zijn hand plots werd aangeraakt. “Ik hoorde onweerachtige klanken of voelde een wervelwind en ik stelde me de bewegingen voor. Ja, het viel me heel erg mee.”

 

Auteur: Lotte Beckers

Andere onderwerpen in de categorie Media:

Beyond disciplines: come to your senses

28 november 2016
(Podcast released by Concordia University, Montreal) How do we use our senses in everyday life? How do people with disabilities experience the sensory world?
LEES MEER

‘Productive and inspiring’: Piet Devos bids adieu to Concordia’s Centre for Sensory Studies

03 oktober 2016
(Interview published in Concordia NOW)   The visiting postdoctoral fellow tackles visualist thinking in two final events coordinated by the Centre for Sensory Studies.
LEES MEER

Senses and (dis)ability: a creative reorganization

02 december 2015
(Interview published in Concordia NOW)   On December 11, Concordia postdoctoral fellow Piet Devos will discuss his research at a public seminar.
LEES MEER

Re-imagining perception from a disabled perspective

20 november 2014
(TEDx talk Stadsschouwburg, Groningen) “How is it possible that braille is completely white when printed, when the description can be so extremely colorful? Literature of any kind can create such a vivid picture and might also reactive earlier memories.”
LEES MEER

‘Hoe?Zo! Wetenschap’: over de waarneming met Piet Devos

05 december 2013
(Radioprogramma van de NTR) Hoe wij tegen zaken aankijken, wordt gedomineerd door het zien. In ons dagelijks taalgebruik drukken we ons ook meer uit in wat we zien en maar weinig in wat we horen en voelen.
LEES MEER

Over blinde en slechtziende schakers

20 februari 2013
(Artikel van het Max Euwe Centrum) Schaken is een denksport die heel geschikt is voor blinden en slechtzienden. Wereldwijd wordt de sport door hen beoefend. Dat gebeurt met aangepast schaakmateriaal en hulpmiddelen.
LEES MEER

‘Een taal uit ongeboren zeeën’

07 februari 2013
(Interview over Hogevalk in Meander Magazine) SdV: Hoe zou je de in het Nederlandse taalgebied nog vrij onbekende dichter Vicente Huidobro typeren? PD: Huidobro is ongetwijfeld een van de belangrijkste Spaanstalige dichters van de twintigste eeuw.
LEES MEER

DWDD over Architectuur door andere ogen

12 november 2012
Hoe beleeft iemand die blind of slechtziend is eigenlijk een gebouw? Architectuur door andere ogen is een pleidooi voor meer zintuiglijke architectuur.
LEES MEER

‘Kunnen zien is ook niet alles’

11 november 2012
(Interview in Dagblad Trouw)   Piet Devos (Kortrijk, 1983) werd als kleuter blind, maar bleef innerlijk zien; hij buit al zijn zintuigen ten volle uit. Hij is topschaker en essayist, vertaalt experimentele poëzie en werkt als promovendus aan de Rijksuniversiteit Groningen.
LEES MEER